Font chuẩn là hệ thống phông chữ được quy định hoặc khuyến nghị thống nhất theo từng bối cảnh sử dụng. Văn bản hành chính bắt buộc dùng Times New Roman theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP. Báo chí ưu tiên font Serif cho bản in và Sans-serif cho tiêu đề. Website cần font hỗ trợ Unicode, định dạng WOFF2.
Nhiều người tìm "font chuẩn" khi cần biết phông chữ đúng quy định cho công văn, hợp đồng, hoặc phông chữ phù hợp cho website và ấn phẩm báo chí. Bài viết này của Vinalink Media tổng hợp đầy đủ ba nhóm quy chuẩn đó, kèm bảng so sánh font và cách xử lý lỗi font tiếng Việt thường gặp.
Font chuẩn không phải một tiêu chuẩn duy nhất, đó là ba nhóm quy tắc riêng cho văn bản hành chính, báo chí và website.
Với văn bản hành chính, "chuẩn" mang tính bắt buộc pháp lý, do nhà nước quy định để đảm bảo tính thống nhất và trang trọng của tài liệu công. Với báo chí và ấn phẩm in, "chuẩn" mang tính định hướng thẩm mỹ, phục vụ nhận diện thương hiệu của từng tòa soạn. Với website, "chuẩn" là sự cân bằng giữa kỹ thuật, trải nghiệm người dùng và tốc độ tải trang.
| Lĩnh vực | Tính chất của "chuẩn" | Yếu tố quyết định |
|---|---|---|
| Văn bản hành chính | Bắt buộc theo pháp luật | Nghị định 30/2020/NĐ-CP |
| Báo chí, ấn phẩm in | Định hướng, không bắt buộc | Nhận diện thương hiệu, độ dễ đọc |
| Website, ứng dụng | Khuyến nghị kỹ thuật | Unicode, tốc độ tải, Core Web Vitals |
Văn bản hành chính bắt buộc dùng Times New Roman, bộ mã Unicode TCVN 6909:2001, theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP từ 05/3/2020.
Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, ban hành ngày 05/3/2020, quy định rõ tại Phụ lục I: phông chữ tiếng Việt Times New Roman, bộ mã ký tự Unicode theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6909:2001, màu đen. Dùng Arial, Calibri hay Tahoma cho văn bản hành chính chính thức là sai thể thức.
Mỗi thành phần trong văn bản có cỡ chữ và kiểu chữ riêng, quy định cụ thể trong Phụ lục I của nghị định:
| Thành phần văn bản | Cỡ chữ (pt) | Kiểu chữ |
|---|---|---|
| Quốc hiệu, tiêu ngữ | 12 - 14 | In hoa/thường, đứng, đậm |
| Tên cơ quan ban hành | 12 - 13 | In hoa, đứng, đậm |
| Số, ký hiệu văn bản | 13 | Đứng |
| Địa danh, ngày tháng | 13 - 14 | In thường, nghiêng |
| Tên loại văn bản | 13 - 14 | In hoa, đứng, đậm |
| Nội dung chính (lời văn) | 13 - 14 | In thường, đứng, canh đều hai lề |
| Chức vụ, họ tên người ký | 13 - 14 | In hoa/thường, đứng, đậm |
| Số trang | 13 - 14 | Đứng, canh giữa lề trên |
Ngoài phông chữ, nghị định còn quy định khổ giấy A4, lề trên và dưới cách 20-25 mm, lề trái cách 30-35 mm, lề phải cách 15-20 mm. Người soạn thảo nên tra đúng thể thức cho từng loại văn bản cụ thể, vì quyết định, tờ trình, công văn có vài chi tiết trình bày khác nhau.
Báo in ưu tiên font Serif cho thân bài dài, font Sans-serif dùng cho tiêu đề và bản điện tử để tăng độ sắc nét trên màn hình.
Font Serif có những nét gạch nhỏ ở đầu và chân ký tự, tạo một đường dẫn thị giác giúp mắt đọc lướt qua dòng chữ dài mà không mỏi. Đây là lý do báo in truyền thống thường chọn Serif cho phần nội dung chính, ví dụ Times New Roman, Garamond hoặc Palatino. Times New Roman còn có cấu trúc chữ hẹp, giúp chứa nhiều chữ hơn trên cùng diện tích trang giấy, tiết kiệm chi phí in.
Font Sans-serif không có chân, mang lại cảm giác hiện đại và sắc nét, phù hợp làm tiêu đề, sapo, trích dẫn trên báo in. Đây gần như là lựa chọn mặc định cho báo điện tử vì hiển thị rõ trên màn hình pixel.
Quy tắc kinh điển trong dàn trang báo chí là phối một font Sans-serif đậm cho tiêu đề với một font Serif cho nội dung, không dùng quá 2-3 font trên cùng một trang để tránh rối mắt.
Với doanh nghiệp SME, việc chọn font không cần bắt chước nguyên xi một tờ báo cụ thể. Câu hỏi cần đặt ra là font nào khớp với định vị thương hiệu: công ty tư vấn tài chính hợp với Serif thanh lịch, startup công nghệ hợp với Sans-serif góc cạnh.
Vinalink từng tổng hợp danh sách font báo chí Việt hóa ở bài viết trước, bạn có thể tham khảo thêm để chọn font phù hợp phong cách thương hiệu.
Font chuẩn cho website cần hỗ trợ Unicode, dùng định dạng WOFF2 và khai báo font-display: swap để không làm chậm Core Web Vitals.
Tiếng Việt có hệ thống dấu thanh và nguyên âm phức tạp. Nếu font không hỗ trợ đầy đủ Unicode, trình duyệt sẽ tự gọi font dự phòng để hiển thị ký tự có dấu, gây ra hiện tượng chữ to nhỏ lệch nhau, phá vỡ giao diện. Các font Google Fonts hỗ trợ tiếng Việt tốt hiện nay gồm Be Vietnam Pro, Roboto, Inter, Open Sans, Montserrat.
Về hiệu suất, web font tải chậm gây ra lỗi FOIT (Flash of Invisible Text), khi người dùng nhìn thấy khoảng trắng không chữ trong vài giây đầu, ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số Largest Contentful Paint (LCP) của Core Web Vitals. Nếu font dự phòng khác kích thước với font chính, khi font tải xong bố cục sẽ bị dịch chuyển đột ngột, làm giảm điểm Cumulative Layout Shift (CLS).
MDN Web Docs khuyến nghị ba kỹ thuật cho lập trình viên frontend. Một là khai báo font-display: swap trong CSS để hiển thị chữ ngay bằng font hệ thống rồi hoán đổi khi web font tải xong. Hai là dùng định dạng nén WOFF2 thay vì TTF cũ. Ba là self-host file font kết hợp thẻ
Đây cũng là phần việc kỹ thuật mà đội dịch vụ thiết kế web của Vinalink xử lý khi tối ưu tốc độ site cho khách hàng. Bạn có thể xem thêm kiến thức liên quan tại Cẩm nang thiết kế web.
Be Vietnam Pro, Roboto, Montserrat là font miễn phí thương mại phổ biến nhất cho thiết kế Việt hiện nay, cấp phép theo SIL OFL.
| Tên font | Nhóm | Hỗ trợ tiếng Việt | Phù hợp dùng cho | Giấy phép |
|---|---|---|---|---|
| Times New Roman | Serif | Tốt (Unicode) | Văn bản hành chính, báo in nội dung dài | Có sẵn trên hệ điều hành |
| Be Vietnam Pro | Sans-serif | Xuất sắc, thiết kế gốc cho tiếng Việt | Giao diện web, app, thương hiệu công nghệ | Miễn phí thương mại, SIL OFL 1.1 |
| Roboto | Sans-serif | Tốt | Giao diện web, ứng dụng di động | Miễn phí thương mại, Apache 2.0 |
| Montserrat | Sans-serif | Tốt | Tiêu đề, website doanh nghiệp | Miễn phí thương mại, SIL OFL 1.1 |
| Garamond | Serif | Tốt | Báo in, tạp chí, thiết kế sách | Cài sẵn cơ bản, bản nâng cao có phí |
| Helvetica | Sans-serif | Tốt | Logo, bảng hiệu tối giản cao cấp | Trả phí thương mại |
| Bộ font Việt hóa (UTM, SVN) | Đa dạng | Đã Việt hóa thủ công | Thiết kế cá nhân, không nên dùng thương mại nếu chưa mua bản quyền | Thường chỉ miễn phí cá nhân |
Font Việt hóa chia sẻ miễn phí như UTM, SVN thường chỉ có giấy phép cá nhân, dùng cho quảng cáo thương mại tiềm ẩn rủi ro kiện bản quyền.
Phần lớn bộ font "Việt hóa trọn bộ" lưu hành trên mạng được các nhóm trong nước thêm dấu tiếng Việt vào font gốc của tác giả nước ngoài. Người thêm dấu không sở hữu bản quyền gốc nên không có quyền cấp phép thương mại cho font đó.
Dùng những font này để in bao bì, thiết kế logo hoặc chạy quảng cáo Facebook, Google mang rủi ro vi phạm sở hữu trí tuệ, dù tại Việt Nam chưa có nhiều án lệ cụ thể.
Để an toàn, SME và agency nên ưu tiên font trong kho Google Fonts được cấp phép theo SIL Open Font License (OFL) 1.1 hoặc Apache License 2.0. Giấy phép OFL cho phép dùng font làm logo, in ấn, nhúng vào ứng dụng thương mại hoàn toàn miễn phí, chỉ cấm bán lại chính file font. Be Vietnam Pro, Roboto và Montserrat đều thuộc nhóm này.
Chữ hiển thị thành ô vuông hoặc ký tự lạ là lỗi Mojibake, xảy ra khi văn bản mã TCVN3 hoặc VNI bị đọc sai bằng bộ giải mã Unicode.
Trước khi Unicode trở thành chuẩn quốc tế, Việt Nam dùng song song nhiều bảng mã 8-bit như TCVN3 (font có tiền tố .Vn, ví dụ .VnTime) và VNI Windows (font có tiền tố VNI-, ví dụ VNI-Times). Các bảng mã này không tương thích nhau. Khi máy tính hiện tại chỉ có font Unicode cố đọc một văn bản gõ theo TCVN3, kết quả là chuỗi ký tự vô nghĩa.
Cách xử lý nhanh nhất là dùng công cụ Toolkit tích hợp sẵn trong bộ gõ Unikey:
Về lâu dài, cách phòng ngừa hiệu quả nhất là luôn lưu và gửi văn bản dưới bộ mã Unicode (UTF-8), vì hầu hết Word, Google Docs, trình duyệt hiện đại đều mặc định dùng chuẩn này.
Theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, font bắt buộc là Times New Roman, bộ mã Unicode theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6909:2001, màu đen.
Phần nội dung chính (lời văn) dùng cỡ chữ 13 đến 14pt, kiểu đứng, canh đều hai lề theo Phụ lục I của Nghị định 30/2020/NĐ-CP.
Không. Nghị định 30/2020/NĐ-CP chỉ chấp nhận Times New Roman cho văn bản hành chính chính thức, dùng font khác là sai thể thức.
Không có quy chuẩn tuyệt đối. Serif phù hợp thương hiệu sang trọng, truyền thống; Sans-serif phù hợp thương hiệu công nghệ, trẻ trung, hiện đại.
Do gọi quá nhiều font hoặc font không nén. Nên giới hạn dưới 3 font, dùng định dạng WOFF2 và khai báo font-display: swap trong CSS.
Có rủi ro cao. Đa số font Việt hóa như UTM, SVN chỉ có giấy phép cá nhân, dùng cho mục đích thương mại khi chưa mua bản quyền gốc là vi phạm sở hữu trí tuệ.
Unicode (TCVN 6909:2001) là bộ mã 16-bit chuẩn quốc tế, dùng được với mọi font phổ thông. TCVN3 là bảng mã 8-bit cũ, chỉ tương thích với font có tiền tố .Vn.
Được. Be Vietnam Pro cấp phép theo SIL Open Font License 1.1, cho phép dùng miễn phí trong thiết kế thương mại, chỉ cấm bán lại riêng file font.
Chọn đúng font chuẩn cho từng bối cảnh, từ văn bản hành chính đến website, giúp doanh nghiệp vừa tuân thủ quy định vừa giữ được tính chuyên nghiệp trong mắt khách hàng. Nếu bạn cần tối ưu font và tốc độ tải cho website doanh nghiệp, đội ngũ thiết kế web Vinalink Media có thể hỗ trợ đánh giá và triển khai.
